Wie in Nederland serieus wil geven of een maatschappelijk doel wil ondersteunen, komt vroeg of laat het begrip ANBI tegen. Vier letters die veel verschil maken: voor donateurs, voor stichtingen én voor de maatschappelijke organisaties die ervan afhankelijk zijn.
ANBI staat voor Algemeen Nut Beogende Instelling. Het is een officiële erkenning van de Nederlandse Belastingdienst, die aangeeft dat een organisatie zich voor minimaal 90% inzet voor het algemeen belang. Die erkenning brengt fiscale voordelen met zich mee — voor zowel de ontvangende organisatie als de gevers.
Maar een ANBI-status is meer dan een belastingkeurmerk. Het is ook een vertrouwenssignaal. Voor fondsen, subsidieverstrekkers en donateurs is de ANBI-status een eerste filter: is deze organisatie transparant, serieus en publiek gecontroleerd?
In dit artikel leggen we uit wat een ANBI precies is, wie er aanspraak op kan maken, welke voordelen het oplevert en hoe je de status aanvraagt — inclusief de meest recente wijzigingen in de regelgeving.
Inhoudsopgave
Wat is een ANBI precies?
Een ANBI — Algemeen Nut Beogende Instelling — is een organisatie die door de Nederlandse Belastingdienst is erkend als instelling die het algemeen belang dient. De kern van de definitie: minimaal 90% van de activiteiten moet gericht zijn op het algemeen nut, niet op het private belang van bestuurders, leden of andere betrokkenen.
De ANBI-status is geen rechtsvorm op zichzelf. Een stichting, vereniging of andere rechtspersoon kan de ANBI-status aanvragen als bijkomende erkenning. In de praktijk zijn de meeste ANBI’s stichtingen — vandaar de veelgebruikte term “ANBI-stichting” — maar ook verenigingen en kerkgenootschappen kunnen ANBI zijn.
Nederland telt momenteel circa 45.000 erkende ANBI-instellingen. Dat zijn organisaties op het gebied van wetenschap, onderwijs, gezondheidszorg, sport, cultuur, religie, natuur, en meer. Van kleine buurtinitiatieven tot grote nationale fondsen — de spreiding is enorm.
De status wordt bijgehouden in een openbaar register op de website van de Belastingdienst, waar iedereen kan controleren of een organisatie daadwerkelijk ANBI is.
Welke organisaties kunnen ANBI worden?
De ANBI-status staat open voor elke rechtspersoon die voldoet aan de voorwaarden — maar in de praktijk gaat het vrijwel altijd om één van de volgende rechtsvormen:
Stichtingen zijn verreweg de meest voorkomende ANBI-vorm. Ze hebben geen leden, worden bestuurd door een bestuur, en zijn opgericht met een specifiek doel. De rechtsvorm past goed bij filantropische activiteiten omdat er geen uitkering aan eigenaren of aandeelhouders plaatsvindt.
Verenigingen kunnen ook ANBI-status krijgen, mits ze voldoende op het algemeen nut gericht zijn en aan de overige voorwaarden voldoen.
Kerkgenootschappen en religieuze instellingen hebben in Nederland van oudsher een bijzondere positie binnen de ANBI-regeling.
Overheidsinstellingen zoals gemeenten, provincies en waterschappen hebben automatisch ANBI-status op grond van de wet. Ze zijn niet terug te vinden in het openbare ANBI-register, maar donaties aan hen zijn wel aftrekbaar.
Buitenlandse instellingen kunnen in sommige gevallen ook als ANBI worden erkend, mits ze gevestigd zijn in de EU, de EER, of een land waarmee Nederland een belastingverdrag heeft.
De voorwaarden voor ANBI-status
De Belastingdienst toetst aanvragen aan een reeks concrete criteria. Een organisatie moet aan álle voorwaarden voldoen om in aanmerking te komen:
1. Minimaal 90% algemeen nut De activiteiten moeten voor minstens 90% gericht zijn op het algemeen belang. Activiteiten die het private belang van bestuurders of specifieke groepen dienen, tellen niet mee.
2. Geen winstoogmerk De organisatie mag geen winst verdelen onder bestuurders, leden of andere betrokkenen. Winst mag uitsluitend worden aangewend voor het doel van de organisatie.
3. Integriteitseisen De instelling — en haar bestuurders — mag niet betrokken zijn bij activiteiten die in strijd zijn met de openbare orde of het algemeen belang. Strafrechtelijke veroordelingen van bestuurders kunnen reden zijn om de status te weigeren of in te trekken.
4. Beperkte beloning voor bestuurders Bestuurders mogen geen loon ontvangen voor hun bestuurstaken. Een vrijwilligersvergoeding of onkostenvergoeding is wel toegestaan, maar moet in verhouding staan.
5. Minimaal drie bestuurders De stichting moet een onafhankelijk bestuur hebben van minimaal drie personen. Familieleden mogen samen geen meerderheid vormen in het bestuur.
6. Vermogen gebonden aan het doel Bij opheffing van de instelling moet het resterende vermogen worden besteed aan een andere ANBI met een soortgelijk doel. Dit voorkomt dat vermogen dat was bestemd voor het algemeen nut alsnog privé terechtkomt.
7. Transparantie en publicatieplicht De instelling is verplicht bepaalde informatie openbaar te maken via een eigen website of een erkend gemeenschappelijk platform. Hierover meer in de sectie over publicatieplicht.
8. Actueel beleidsplan Er moet een actueel beleidsplan zijn dat beschrijft hoe de organisatie haar doelstellingen nastreeft, hoe het vermogen wordt beheerd en hoe de middelen worden ingezet.
Welke belastingvoordelen biedt een ANBI?
De ANBI-status biedt voordelen aan twee kanten: voor de ontvangende organisatie én voor de gevers.
Voor de ANBI-instelling zelf
Vrijstelling van schenk- en erfbelasting. Een ANBI hoeft geen schenkbelasting of erfbelasting te betalen over ontvangen erfenissen, legaten en schenkingen, mits het geld ten goede komt aan het algemeen belang. Dit kan een enorm verschil maken bij grote nalatenschappen.
Vrijstelling van overdrachtsbelasting. Bij verkrijging van onroerend goed in het kader van de doelstelling kan vrijstelling gelden.
Gedeeltelijke teruggaaf energiebelasting. ANBI’s kunnen onder voorwaarden aanspraak maken op een gedeeltelijke teruggaaf van energiebelasting.
Voor donateurs
Donaties aan een ANBI zijn aftrekbaar van de inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting. Dat maakt geven financieel aantrekkelijker. De exacte regels verschillen per situatie — zie de volgende secties voor details.
Giftenaftrek voor particulieren in 2025 en 2026
De giftenaftrek voor particulieren kent twee categorieën: gewone giften en periodieke giften.
Gewone giften
Een gewone gift is een eenmalige of onregelmatige donatie. De aftrek geldt alleen voor het deel bóven de drempel van 1% van het drempelinkomen (met een minimum van €60). Bovendien geldt een maximum van 10% van het drempelinkomen.
Rekenvoorbeeld: bij een drempelinkomen van €45.000 is de drempel €450 en het maximum €4.500. Doneer je €800, dan is €350 aftrekbaar.
Periodieke giften
Een periodieke gift is een vaste jaarlijkse bijdrage die voor minimaal vijf jaar is vastgelegd in een overeenkomst met de ontvangende instelling. Periodieke giften zijn aftrekbaar zonder drempel.
Per 2025 is het maximumbedrag voor periodieke giftenaftrek verhoogd van €250.000 naar €1.500.000 per jaar per huishouden. Dit is een significante verruiming, deels ingevoerd als compensatie voor het afschaffen van de regeling ‘geven uit de vennootschap’.
Het maximale belastingvoordeel in 2026 bedraagt 37,56% van het aftrekbare bedrag — ook voor hogere inkomens, waarbij het belastingtarief in box 1 anders 49,5% zou zijn.
Belangrijk: contante giften zijn niet aftrekbaar. Betaling moet aantoonbaar giraal plaatsvinden.
Giften vanuit bedrijven: wat zijn de regels?
Voor bedrijven gelden andere regels dan voor particulieren. Hier is de situatie na de wijzigingen van 2025 overzichtelijk samengevat:
BV’s en NV’s (vennootschapsbelasting) De giftenaftrek in de vennootschapsbelasting is behouden. Giften aan erkende ANBI’s zijn aftrekbaar van de winst, tot een maximum van 50% van de winst of €100.000 — wat van beide het laagste is.
Giften boven dit maximum worden aangemerkt als een uitdeling aan de aandeelhouder. Hierover is box 2-belasting verschuldigd (24,5% of 31%). De regeling ‘geven uit de vennootschap’, die grotere giften vanuit de BV vrijstelde van dividendbelasting, is per 1 januari 2025 afgeschaft.
Eenmanszaken en ZZP’ers Giften vanuit een eenmanszaak zonder zakelijk belang vallen onder dezelfde regels als voor particulieren. Periodieke giften (minimaal 5 jaar vastgelegd) zijn aftrekbaar. Gewone giften vanuit de onderneming zijn niet aftrekbaar als bedrijfskosten, maar wel als persoonsgebonden aftrek in privé.
Sponsoring als zakelijke kosten Giften met een zakelijk belang — denk aan sponsoring waarbij de naam van het bedrijf zichtbaar is — zijn geen giften in fiscale zin, maar zakelijke kosten. Die zijn volledig aftrekbaar van de winst, zonder de beperkingen die gelden voor giften.
Hoe vraag je ANBI-status aan?
De aanvraag voor ANBI-status verloopt via het ANBI-loket van de Belastingdienst. Het proces vraagt voorbereiding, maar is goed te doorlopen met de juiste documentatie.
Stap 1: Controleer of je voldoet aan de voorwaarden
Loop de criteria na zoals beschreven in de sectie over voorwaarden. Zijn de statuten correct geformuleerd? Staat het doel van algemeen nut er helder in? Is de ontbindingsclausule correct (bij opheffing gaat het resterende vermogen naar een andere ANBI)?
Stap 2: Stel het beleidsplan op
Het beleidsplan beschrijft wat de organisatie doet, hoe ze dat financiert en welke resultaten ze nastreeft. Het hoeft niet uitgebreid te zijn, maar moet concreet en actueel zijn.
Stap 3: Zorg voor een werkende publicatiepagina
Nog voor de aanvraag moet de organisatie de verplichte gegevens publiceren op een eigen website of via een erkend platform zoals het ANBI-portaal. De Belastingdienst controleert dit bij de beoordeling.
Stap 4: Dien de aanvraag in via het ANBI-loket
De aanvraag wordt ingediend via anbiloketbelastingdienst.nl. Hier vul je de organisatiegegevens in en upload je de benodigde documenten.
Stap 5: Wacht op beoordeling
De Belastingdienst beoordeelt de aanvraag doorgaans binnen 8 tot 12 weken. Aanvullende vragen zijn niet ongebruikelijk. Zorg dat alle documentatie compleet en professioneel is, om vertraging te voorkomen.
De status gaat in op de datum van aanwijzing. Er is geen vaste einddatum, maar de Belastingdienst controleert periodiek of de instelling nog steeds voldoet aan de voorwaarden.
Publicatieplicht: wat moet je openbaar maken?
ANBI’s zijn verplicht bepaalde informatie actief openbaar te maken. Dat is een kernonderdeel van de transparantie die de regeling vereist. De volgende gegevens moeten beschikbaar zijn via een website:
- De naam van de instelling
- Het RSIN (Rechtspersonen en Samenwerkingsverbanden Informatienummer) of fiscaal nummer
- Het post- of bezoekadres
- Een duidelijke beschrijving van de doelstelling
- De hoofdlijnen van het beleidsplan
- De functie en namen van bestuurders
- Het beloningsbeleid (inclusief de verklaring dat bestuurders geen loon ontvangen voor bestuurstaken)
- Een actueel verslag van de uitgeoefende activiteiten
- Een financiële verantwoording (balans en staat van baten en lasten)
Nieuw vanaf 2026: als gevolg van de Fiscale Verzamelwet 2026 zijn ANBI’s verplicht hun publicatiegegevens ook aan te leveren via een centraal digitaal ANBI-portaal, naast de eigen website. Dit verhoogt de toegankelijkheid en vergelijkbaarheid voor donateurs en toezichthouders.
Culturele ANBI: extra belastingvoordeel
Voor instellingen die actief zijn op het gebied van kunst en cultuur bestaat een bijzondere categorie: de culturele ANBI. Denk aan musea, theaters, orkesten, bibliotheken en podiumkunstinstellingen.
Donateurs aan een culturele ANBI mogen hun gift verhogen met 25% voor de berekening van de giftenaftrek. De maximale extra aftrek via deze zogeheten ‘multiplier’ bedraagt €1.250 per jaar. Dit geldt voor zowel gewone als periodieke giften.
Rekenvoorbeeld: een gift van €5.000 aan een museum met culturele ANBI-status is voor €6.250 aftrekbaar (€5.000 + 25% = €6.250). Het extra voordeel bedraagt €1.250.
Wil je weten of een instelling als culturele ANBI is geregistreerd? Dat is te controleren via het ANBI-register van de Belastingdienst.
ANBI-status verliezen: hoe kan dat?
De ANBI-status is geen eeuwigdurende garantie. De Belastingdienst controleert regelmatig of instellingen nog voldoen aan de voorwaarden. De status kan worden ingetrokken in de volgende situaties:
- De publicatieplicht wordt niet of onvolledig nageleefd
- Het beleidsplan is verouderd of ontbreekt
- Activiteiten dienen niet langer overwegend het algemeen nut
- Bestuurders ontvangen onrechtmatige beloningen
- De instelling is betrokken bij activiteiten in strijd met de openbare orde
- Bestuurders zijn strafrechtelijk veroordeeld voor relevante delicten
De status kan met terugwerkende kracht worden ingetrokken. Dat heeft gevolgen: ontvangen schenkingen en erfenissen kunnen alsnog belast worden, en donateurs kunnen eerder geclaimde aftrekposten verliezen.
Verliest een instelling haar ANBI-status en heeft ze op dat moment meer dan €25.000 vermogen, dan is ze verplicht de Belastingdienst jaarlijks te informeren over schenkingen en het vermogensverloop.
Actuele ontwikkelingen en wetgeving
De ANBI-regelgeving staat niet stil. Een aantal recente en aankomende wijzigingen is relevant voor iedereen die actief is in de filantropische sector:
Wet transparantie en tegengaan ondermijning (Wtmo) Op 1 april 2025 heeft de Tweede Kamer de Wtmo aangenomen. Deze wet verplicht stichtingen om een staat van baten en lasten te deponeren bij het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Dit vergroot de transparantie en het publieke toezicht op stichtingen — ook op hen die geen ANBI zijn. De wet treedt in werking per 1 januari 2026.
Centrale ANBI-portals De overheid werkt aan twee digitale portals waar ANBI’s hun verplichte publicatiegegevens centraal kunnen aanleveren. Dit geldt ook voor de circa 400 buitenlandse ANBI’s die in Nederland zijn erkend.
Evaluatie ANBI- en SBBI-regeling In april 2025 verscheen het rapport ‘Evaluatie ANBI- en SBBI-regelingen’ over de periode 2016–2023. De staatssecretaris van Financiën reageert hierop via de Kamer. Op basis van de evaluatie worden mogelijk aanpassingen doorgevoerd in de criteria, het toezicht en de rapportageverplichtingen.
Afschaffing ‘geven uit de vennootschap’ Per 1 januari 2025 is de regeling ‘geven uit de vennootschap’ afgeschaft. Giften boven het aftrekplafond in de vennootschapsbelasting worden nu aangemerkt als uitdeling aan de aandeelhouder, waarover box 2-belasting verschuldigd is. Als compensatie is het plafond voor periodieke giftenaftrek in de inkomstenbelasting verhoogd naar €1,5 miljoen.
ANBI en filantropie in de bredere context
De ANBI-status is één onderdeel van een groter filantropisch ecosysteem in Nederland. Begrijpen hoe ANBI’s werken, is relevant voor iedereen die betrokken is bij maatschappelijke doelen — als gever, als ondernemer of als bestuurder.
Lees ook onze andere artikelen over dit onderwerp:
FAQ – ANBI-stichting in Nederland
Wat is het verschil tussen een ANBI en een gewone stichting?
Een gewone stichting is een rechtsvorm. Een ANBI is een fiscale erkenning die een stichting (of andere rechtspersoon) kan aanvragen bij de Belastingdienst. Het verschil zit in de belastingvoordelen: giften aan een ANBI zijn aftrekbaar en de ANBI is vrijgesteld van schenk- en erfbelasting. Een gewone stichting heeft deze voordelen niet.
Hoe controleer ik of een organisatie een ANBI is?
Via het gratis ANBI-register van de Belastingdienst. Hier zoek je op naam of RSIN-nummer. Staat de organisatie er niet in, dan is ze geen erkende ANBI.
Kan ik mijn gift aftrekken als ik aan een ANBI doneer?
Ja, mits je aan de voorwaarden voldoet. Je moet giraal hebben betaald, niets van financiële waarde hebben terugontvangen en de gift opgeven in je belastingaangifte. Voor gewone giften geldt een drempel van 1% van je drempelinkomen. Voor periodieke giften (minimaal 5 jaar vastgelegd) geldt geen drempel, maar wel een maximum van €1.500.000 per jaar.
Hoe lang duurt het om ANBI-status aan te vragen?
De Belastingdienst beoordeelt aanvragen doorgaans binnen 8 tot 12 weken. Aanvullende vragen of onvolledige documentatie kunnen het proces vertragen. Goede voorbereiding — met correcte statuten, een actueel beleidsplan en een werkende publicatiepagina — verkort de doorlooptijd.
Moet een ANBI jaarrekeningen openbaar maken?
Ja. ANBI’s zijn verplicht een financiële verantwoording te publiceren (balans en staat van baten en lasten). Grotere instellingen met hogere inkomsten hebben uitgebreidere rapportageverplichtingen. Vanaf 2026 geldt ook de verplichting om financiële gegevens te deponeren bij de Kamer van Koophandel (Wtmo).
Kan een BV of NV ANBI worden?
Nee. De ANBI-status is uitsluitend voor rechtspersonen zonder winstoogmerk: stichtingen, verenigingen en kerkgenootschappen. Een BV kan wel een eigen ANBI-stichting oprichten, en donaties aan ANBI’s zijn onder voorwaarden aftrekbaar van de vennootschapsbelasting.
Wat is een SBBI en verschilt dat van een ANBI?
Een SBBI (Sociaal Belang Behartigende Instelling) is een organisatie die sociale belangen behartigt van haar leden, zoals een sportvereniging of een muziekvereniging. SBBI’s hebben minder vergaande fiscale voordelen dan ANBI’s: donaties zijn niet aftrekbaar voor de inkomstenbelasting, maar wel voor specifieke steunstichtingen die aan een SBBI gekoppeld zijn.
Wat gebeurt er als een ANBI de status verliest?
De fiscale voordelen vervallen. De instelling moet mogelijk schenk- en erfbelasting betalen over eerder vrijgestelde ontvangsten. Donateurs kunnen geen giftenaftrek meer claimen voor toekomstige giften. Als het vermogen boven €25.000 ligt, geldt een jaarlijkse informatieplicht richting de Belastingdienst.
Bronnen
- Belastingdienst – Aan welke voorwaarden moet een ANBI voldoen?
- Belastingdienst – ANBI-status controleren
- Belastingdienst – Zijn giften aan goede doelen aftrekbaar?
- ANBI Loket – officieel aanvraagportaal Belastingdienst
- Notaris.nl – ANBI-status
- PwC – Giftenaftrek voor personen en bedrijven aangepast
- Kamer van Koophandel – Stichting oprichten
- Filantropische Studies VU Amsterdam
Meer lezen over filantropie in Nederland? Bekijk alle artikelen in de categorie Filantropie.
